يك نامگذارى اسلامى محض است « 1 » زيرا كه وى مىگويد : « قرار دادن چيزى در برابر نقيضش صيغه‌اى است كه تمام اشياء در جهان عرب به‌ويژه مسلمانان با آن دين و تاريخى كه دارند ، خلاصه مىشود . . . . » « 2 » اين نظريه به‌هرحال يك نظريهء گذراست ؛ و بايد به همان نقطه‌اى از بحثمان برگرديم كه در آنجا سخن را قطع كرديم ، تا كلمه‌اى از حق حقيقت اين درجه‌بندى را در مورد آنچه به معفو عنه و مباح قرآنى است بگوييم ، زيرا كه بىترديد مباح به معناى صحيح ، شامل اعمالى است كه هيچ ربطى به اخلاق ندارد . « 3 » امّا راجع به آنچه كه به معفو عنه مربوط مىشود ، اوّلا ما بايد انديشهء خود را كه نسبت به برخى از چيزهاى مربوط به اخلاق و بعضى از تمايلات و خواسته‌هاى فردى مجازات ، دور نگه داريم . چه آنكه تمام آنها در نهايت به نوعى انكار پيشاپيش خود اخلاق منتهى مىشود كه بر حسب تعريف عبارت از « قاعده رفتار » است . بنابراين چگونه مىتوانيم به واقع پاىبند به قاعدهء اخلاق باشيم ، درحالىكه قاطعانه بدان تمسّك نجسته و در برابر عوامل فريبنده‌اى كه ما را از آن بازمىدارند ، ايستادگى نكنيم ؟ ! . . . ولى اينك ببينيم وضعيّت اين مسئله چگونه است : هرگاه نوعى از مشقت و سختى وجود داشته باشد ، قرآن در برابر آن موضع سرسختانه غير قابل نفوذى گرفته است ، وانگهى مىبينيم كه ما را به هر قيمتى كه شده مىخواهد بر اين دشوارىها پيروز شويم . اين همان چيزى است كه به‌طور مشخص ايستادگى ما را در برابر تمايلات و در نهايت مىطلبد . زيرا واجب است كه ما بين اطاعت خدا و تسليم شدن در برابر تمايلات سركش يكى را انتخاب كنيم . از اين‌روست كه خداى سبحان مىفرمايد : « وَ لا تَتَّبِعِ الْهَوى فَيُضِلَّكَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ » « 4 » « فَلا تَتَّبِعُوا الْهَوى أَنْ تَعْدِلُوا » « 5 » و

--> ( 1 ) - Gauthire , Introd a letude de la philos . Musulmanne , p . 125 . ( 2 ) - Gauthier , Introd . aPe ? tude de la philos . Musulmanne , p . 37 . ( 3 ) - به‌طور مثال : خوردن يك غذاى معين و يا چيز ديگر كه هر دو صحيح و رواست و هر دو نيز از نظر صحت و پاكى برابرند . ( 4 ) - ص ( 38 ) آيهء 26 : و از هواى نفس پيروى نكن كه تو را از راه خدا منحرف سازد . ( 5 ) - نساء ( 4 ) آيهء 135 : از هوا و هوس پيروى نكنيد تا مانعى در راه اجراى عدالت ايجاد گردد .